ธรรมะ เป็น อกาลิโกจริงหรือ

บทนำ

          ก่อนจะเขียนบทความนี้เผอิญได้ชมรายการในโทรทัศน์ของประเทศไทยรายการหนึ่งซึ่งมีนักวิชาการ,นักปรัชญาทางศาสนา และพระภิกษุร่วมให้ความคิดเห็นในรายการนั้นด้วย และก็มาสะดุดอยู่ประโยคหนึ่งซึ่งนักวิชาการท่านหนึ่งกล่าวว่า“ธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผ่านมาสองพันกว่าปีล้าสมัยแล้วไม่สามารถนำมาใช้ได้ในปัจจุบันได้”ทำให้ผู้เขียนรู้สึกตื่นตัวกับคำพูดที่ได้ยินจากนักวิชาท่านนั้นซึ่งเป็นนักวิชาการที่มีชื่อเสียงระดับประเทศด้วยและด้วยความที่ได้ศึกษาพระพุทธศาสนามา จึงนึกถึงคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในบท กาลามสูตร[1]
ก็เลยทำให้ต้องพิสูจน์จึงมีความคิดว่าต้องค้นคว้าข้อมูลหาคำตอบมาเพื่อความกระจ่างแจ้งว่า จะเชื่ออย่างไหนดี ระหว่าง “ล้าสมัย” กับ “อกาลิโก” ของธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยความที่ ท่านอาจารย์สอนมาว่าถ้าจะค้นหาความเป็นจริงแล้วต้องเอาความเชื่อ ความศรัทธา วางไว้ก่อน เพื่อปรับความคิดให้เป็นกลางก่อนจะทำให้รับข้อมูลได้ทุกด้านเพื่อมาวิเคราะห์, สังเคราะห์และสรุปต่อไป ผู้เขียนจึงต้องทำตามหลักวิชาและค้นคว้าทั้งหมดทุกด้าน แต่ก็พบกับปัญหาตั้งแต่เริ่มค้นหาข้อมูล ในยุคโลกาภิวัตน์การค้นหาข้อมูลต่างมักจะเริ่มต้นที่ เวปไซต์กูเกิ้ล (www.google.com) เมื่อใช้คีย์เวิร์ด (Keyword)[2] ว่า “ธรรมะล้าสมัย” ก็พบว่า มีแต่ข้อความที่สื่อความหมายถึง ธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ล้าสมัย ทำให้หาข้อมูลเพื่อสนับสนุนว่า  “ธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล้าสมัย” ได้ยากมากๆ แต่ก็ต้องค้นหาผลเหตุกันต่อไป

 ธรรมะ

          ตามที่ศึกษาคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือที่เรามักเรียกกันง่ายๆว่า “ธรรมะ” โดยหลักสำคัญก็คือ เป็นการสอนให้มุ่งสู่เป้าหมายคือการหลุดพ้นจากวัฏสงสารหรือวงจรแห่งการเวียนวายตายเกิดของมนุษย์และสรรพสัตว์ ซึ่งจะหลุดพ้นจากวัฏสงสารได้ก็ต้องหมดกิเลสแบบสิ้นเชื้อไม่เหลือเศษกันเลยทีเดียว  ก่อนจะไปถึงเรื่องธรรมะหรือคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเป็นประเด็นว่า เป็นอกาลิโกอย่างที่ท่านผู้รู้ทั้งหลายว่าไว้หรือล้าสมัยอย่างที่ได้ยินจากนักวิชาการบางท่านกล่าวอ้างไว้ มาดูเรื่องของกิเลสว่าเป็นอย่างไรมีอะไรกันบ้าง

            กิเลส[3] คือ สิ่งที่ทำใจให้เศร้าหมอง, ความชั่วที่แฝงอยู่ในความรู้สึกนึกคิด ทำให้จิตใจขุ่นมัวไม่บริสุทธิ์

กิเลสมี ๓ ตระกูล[4] 

ตระกูลราคะหรือโลภะ คือความกำหนัดยินดี รัก อยากได้ในคน สัตว์ สิ่งของหรืออารมณ์ที่น่าใคร่

ตระกูลโทสะ คือความไม่ชอบใจ ความคิดร้าย คิดทำลายผู้ที่ทำให้ตนโกรธ

ตระกูลโมหะ คือความหลง เป็นอาการที่จิตมืดมน ไม่รู้จักผิดชอบชั่วดี ไม่รู้จักบุญบาป

กิเลส ทุกตระกูลเมื่อเข้าครอบครองใจของผู้ใดได้แล้ว ย่อมทำให้ใจของผู้นั้นขุ่นมัวลงทันที การทำงาน ของใจทั้ง 4 ขั้นตอนก็วิปริตคลาดเคลื่อนไป คือ

    - เห็น ไม่ตรงตามความเป็นจริง เหมือนภาพบนจอโทรทัศน์ที่ถูกคลื่นรบกวน

    - จำ ผิดๆ ไขว้ๆ เขวๆ เลือนๆ ลางๆ สลับหน้าสลับหลังไม่ต่อเนื่องกัน

    - คิด สับสนวุ่นวาย จากถูกกลายเป็นผิด ดีกลายเป็นชั่ว รักกลายเป็นชัง ตามข้อมูลที่จำมา ผิดๆ เหล่านั้น

          กิเลสเกิดขึ้นในโลกนี้ตั้งแต่เมื่อไร ถ้าค้นอย่างใช้พุทธวิธี คือ การค้นหาจากแหล่งความรู้ภายในคือการทำสมาธิก็จะทำให้เกิดยถาภูตญาณทัศนะ (การรู้เห็นตามเป็นจริง)[5]  แต่ในที่นี้ผู้เขียนยังไม่สามารถใช้วิธีดังกล่าวได้จึงค้นหากันแบบทางโลกซึ่งใช้วิธีสืบค้นข้อมูลจากประวัติศาสตร์จากตำราเรียน จากหนังสือต่างๆ จากอินเตอร์เน็ต ก็พอจะสรุปโดยย่อได้ว่า มนุษย์ยุคโบราณยุคแรกๆนั้นเป็นกลุ่มเล็กๆ ไม่อยู่เป็นที่จะอพยพไปเรื่อยๆหาแหล่งน้ำและอาหารไปเรื่อย ออกหาเผือก มัน ข้าว ผลไม้ และล่าสัตว์ไปตามธรรมชาติเมื่ออาหารแหล่งใดเริ่มหมดลงก็ย้ายถิ่นไปหาแหล่งต่อไปเรื่อยๆเป็นเช่นนี้เป็นเวลายาวนานมากกระทั่งเริ่มมีลูกมีหลานเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ มีการเปลี่ยนแปลงการดำเนินชีวิตอย่างมาก คือมีการปักหลักสร้างที่อยู่อาศัยเป็นหลักแหล่งเพราะเป็นกลุ่มใหญ่มากๆเริ่มอพยพไม่ไหวแล้ว พฤติกรรมจากที่หาอาหารไปเรื่อยๆตามธรรมชาติก็ต้องเปลี่ยนมาเป็นเพาะปลูกทำการเกษตรไว้กินเอง มีการเลี้ยงสัตว์ไว้เพื่อไม่ต้องออกล่าสัตว์ทุกวันอย่างแต่ก่อน นับเป็นการเริ่มต้นของการเกษตรของมนุษย์ เรียกว่า ยุคการเกษตร (the age of agriculture) ซึ่งทฤษฎีคลื่น(สังคม)[6]ของทอฟเฟลอร์ (Alvin Toffler) เรียกช่วงเวลาที่เปลี่ยนแปลงนี้ว่า คลื่นลูกที่หนึ่ง (First Wave) ซึ่งปัญหาที่เกิดขึ้นในช่วงของคลื่นลูกที่หนึ่งนี้เกิดจากการเข่นฆ่ากัน(โทสะ) แย่งชิงพื้นที่ในการทำการเกษตรกัน(โลภะ) ผู้ที่มีกำลังมากกว่าก็จะชนะในที่สุด จากยุคนั้นผ่านมาหลายพันปีช่วงศตวรรษที่ ๑๑ ถึง ๑๓ ก็เกิดสงครามครูเสด(Crusades) เป็นสงครามการแย่งดินแดนกันระหว่างชาวมุสลิมและชาวคริสต์ ต่อมาประมาณศตวรรษที่ ๑๘ คลื่นลูกที่สอง (Second Wave) เริ่มเกิดขึ้นในช่วงนี้ใช้เวลาเปลี่ยนแปลงประมาณ ๑๐๐ ปี คือ มีการแปรรูปและผลิตสินค้าจำนวนมากๆ จึงเป็นยุคของอุตสาหกรรม ยุคนี้คนมีเงินมากเป็นผู้ชนะ ใช้เงินขยายอาณาเขตได้ การเบียดเบียนความฟุ้งเฟ้อต่างๆจึงมีมากขึ้นตาม(โมหะ) ประมาณ ปี ค.ศ.๑๙๕๕ มีการพัฒนา เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเครือข่ายโทรคมนาคม จนกลายเป็นระบบเศรษฐกิจใหม่ (New Economyเรียกกันว่า เป็นคลื่นลูกที่สาม (Third Wave) เป็นยุคของข้อมูลข่าวสาร การใช้ความรู้(Knowledge)เข้ามาแทนที่การใช้กำลังและเงินเช่นในยุคคลื่นลูกที่หนึ่งและสองในยุคนี้ผู้ที่มีความรู้ก็สามารถประสบความสำเร็จได้โดยไม่ต้องอาศัยเงินทุนมากๆอย่างแต่ก่อน เช่น มาร์ก ซักเคอร์เบิร์ก[7] เจ้าของเวปไซต์ facebook.com ไม่ได้ใช้เงินทุนอะไรมากมายเพียงใช้ความรู้ ก็สามารถเป็นเศรษฐีหมื่นล้านได้ในช่วงเวลาแค่ ๓-๔ ปี และเจ้าของโดเมน(Domain)บางคนจดทะเบียนด้วยชื่อที่น่าจะมีมูลค่าได้ ลงทุนเพียงไม่กี่พันบาทก็สามารถเพิ่มมูลค่าได้ถึง ๕๐๐ กว่าล้านบาทได้ อย่างเช่น www.insure.com[8] แต่ในยุคแห่งความรู้เป็นใหญ่นี้ทำให้มุ่งเน้นไปทางเทคโนโลยีเพื่อสร้างรายได้มากกว่าการมุ่งเน้นทางด้านการพัฒนาจิตใจ จึงทำให้กิเลสเฟื่องฟูยิ่งกว่ายุคที่ผ่านๆมา เพราะสร้างกิเลสไปล่อกิเลส ทำให้ได้ทรัพย์มาง่ายและมากขึ้น เวปไซด์ที่สร้างกิเลสและก่อให้เกิดปัญหาครอบและสังคมมีราคาที่สูงติดอันดับ Top10 ของโลก เช่น Sex.com มีมูลค่าถึง ๔๐๐ กว่าล้านบาท Porn.com มีมูลค่าถึง ๓๐๐ กว่าล้านบาท

          ย้อนดูกิเลสของมนุษย์ตั้งแต่ยุคแรกซึ่งอยู่ในยุคก่อนพุทธกาลนับหมื่นปีกระทั่งถึงปัจจุบัน ก็จะพบว่ามนุษย์ทุกยุคมีกิเลส ๓ ตระกูลนี้อยู่ในใจซึ่งประกอบด้วย โลภะ โทสะ โมหะ ทุกยุคมนุษย์ก็มีการรบราฆ่าฟันกันก็เกิดจาก กิเลสตระกูลโทสะ แต่การฆ่าฟันกันในยุคมนุษย์หินอาวุธที่ใช้ฆ่าฟันกันก็เป็นแค่มือเปล่า หิน หอกไม้ พอพัฒนาขึ้นก็มี ดาบ เป็นอาวุธ พอเข้าสู่ยุคที่เจริญขึ้นก็มีปืน เป็นอาวุธ ในปัจจุบันมนุษย์สามารถฆ่ามนุษย์ด้วยกันครั้งละเป็นหมื่นคนได้เพียงแค่กดปุ่มปล่อยขีปนาวุธนิวเคลียร์ ทุกยุคทุกสมัยมีการลักทรัพย์มีการฉ้อโกงอยากได้ของผู้อื่นมาครอบครอง ซึ่งก็เกิดจากกิเลสตระกูลโลภะ ในยุคโบราณคนที่จะหลอกลวงกันจะต้องพบเจอพูดคุยกันจึงจะหลอกได้แต่ในยุคไอทีนี้สามารถหลอกลวงกันผ่านทางโทรศัพท์หรืออินเตอร์เน็ตได้เลยโดยไม่ต้องพบหน้ากัน ซึ่งก็เกิดจากความโลภ  ทุกยุคมีการประพฤติผิดในกาม มีการดื่ม การเสพเครื่องดองของเมา มีการบูชาภูตผีปีศาจ เทพเจ้า ของขลังต่างๆนานา ก็มาจากกิเลสตระกูล โมหะ ซึ่งจะพูดได้ว่ากิเลสทั้ง ๓ ตระกูลนี้เกิดขึ้นมาคู่กับโลกนี้ก็ว่าได้ การยึดติดในวัตถุความหลงในสิ่งต่างๆที่เป็นการมอมเมาก็ยิ่งมากขึ้น ยิ่งในยุคปัจจุบันปัญหายิ่งรุนแรงมากขึ้น เพราะการสื่อสารดี การเผยแพร่สิ่งมอมเมาสิ่งที่จะกระตุ้นกิเลสให้เกิดขึ้นก็ง่ายขึ้นกว่าในยุคก่อน สังเกตว่าไม่ว่ายุคไหนตั้งแต่ก่อนยุคพุทธกาลนับหมื่นๆปีจนถึงปัจจุบัน กิเลส 3 ตัวก็ยังคงอยู่เหมือนเดิมแต่เปลี่ยนรูปแบบไป ความทันสมัยหรือล้าสมัยก็เป็นเพียงเรื่องของความคิดในทางเทคโนโลยีและแฟชั่น แต่กิเลส ๓ ตระกูลไม่เคยล้าสมัยและยังพัฒนาไปตามยุคสมัยอีกด้วย ฉะนั้นธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธสอนเพื่อกำจัดกิเลส ๓ ตระกูลนี้ก็ยังใช้ได้อยู่ตลอดเวลา

คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลักธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงตรัสรู้และสอนทั้งมนุษย์และเทวดาทั้งหลาย[9]เพื่อใช้ในการดำเนินชีวิตก็เพื่อกำจัดกิเลส 3 ตระกูลนี้ คือ อริยสัจ ๔

อริยสัจ ๔ แปลว่า ความจริงอันประเสริฐ ความจริงของพระอริยะ หรือความจริงที่ทำให้ผู้เข้าถึงกลายเป็นอริยะ มีอยู่สี่ประการ ได้แก่[10]

          ๑. ทุกข์ คือ สภาพที่ทนได้ยาก ภาวะที่ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ สภาพที่บีบคั้น ได้แก่ ชาติ (การเกิด) ชรา (การแก่ การเก่า) มรณะ (การตาย การสลายไป การสูญสิ้น) การประสบกับสิ่งอันไม่เป็นที่รัก การพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รัก การปรารถนาสิ่งใดแล้วไม่สมหวังในสิ่งนั้น กล่าวโดยย่อ ทุกข์ก็คืออุปาทานขันธ์ หรือขันธ์ 5

          ๒. ทุกขสมุทัย คือ สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ ได้แก่ ตัณหา 3 คือ กามตัณหา-ความทะยานอยากในกาม ความอยากได้ทางกามารมณ์, ภวตัณหา-ความทะยานอยากในภพ ความอยากเป็นโน่นเป็นนี่ ความอยากที่ประกอบด้วยภวทิฏฐิหรือสัสสตทิฏฐิ และ วิภวตัณหา-ความทะยานอยากในความปราศจากภพ ความอยากไม่เป็นโน่นเป็นนี่ ความอยากที่ประกอบด้วยวิภวทิฏฐิหรืออุจเฉททิฏฐิ

          ๓. ทุกขนิโรธ คือ ความดับทุกข์ ได้แก่ ดับสาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ กล่าวคือ ดับตัณหาทั้ง 3 ได้อย่างสิ้นเชิง

          ๔. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา คือ แนวปฏิบัติที่นำไปสู่หรือนำไปถึงความดับทุกข์ ได้แก่ มรรคอันมีองค์ประกอบอยู่แปดประการ คือ 1. สัมมาทิฏฐิ-ความเห็นชอบ 2. สัมมาสังกัปปะ-ความดำริชอบ 3. สัมมาวาจา-เจรจาชอบ 4. สัมมากัมมันตะ-ทำการงานชอบ            5. สัมมาอาชีวะ-เลี้ยงชีพชอบ 6. สัมมาวายามะ-พยายามชอบ 7. สัมมาสติ-ระลึกชอบ และ 8. สัมมาสมาธิ-ตั้งใจชอบ ซึ่งรวมเรียกอีกชื่อหนึ่งได้ว่า "มัชฌิมาปฏิปทา" หรือทางสายกลาง

          ถ้าศึกษา อริสัจ๔ ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้และเทศสอนกันโดยละเอียดแล้วเป็นคำสอนที่เป็นเหตุเป็นผลและเป็นไปเพื่อกำจัดกิเลสให้สิ้นไป ซึ่งเราทราบกันดีที่ว่ากิเลสแต่ละยุคสมัยก็เป็นกิเลส ๓ ตระกูลเดียวกัน เพียงแค่เปลี่ยนลักษณะ เปลี่ยนรูปแบบไปตามยุคสมัยนั้นๆเอง แต่ว่าถ้าศึกษาแบบไม่แตกฉานหรือแค่ศึกษาแล้วคิดแบบนักคิด ไม่ได้นำไปปฏิบัติเพื่อพิสูจน์ความจริงก็อาจคิดไปว่า ธรรมะนั้นล้าสมัย คร่ำครึ การปฏิบัติคือปฏิบัติตามคำสอนในการดำเนินชีวิตประจำวันและปฏิบัติในการทำสมาธิเพื่อทำให้เกิดยถาภูตญาณทัศนะ (การรู้เห็นตามความเป็นจริง) แม้ในยุคปัจจุบันที่บางคนคิดว่าเป็นยุคคลื่นลูกที่สี่แล้วก็ตาม อริยสัจ๔ ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังใช้ได้เป็นอย่างดี แม้แต่เด็กนักเรียน ชั้นประถมปีที่ ๓ เขียนการบ้านส่งคุณครูในเรื่องทำอย่างไรไม่ให้ภาชนะหล่น โดยใช้ อริยสัจ๔ เป็นวิธีแก้ ก็สร้างความฮือฮาและกลายเป็นกระแสสังคมในด้านดีเมื่อชาวโซเชียลเน็ตเวิร์คต่างยอมรับกับการเขียน Mind Map[11] ของด.ช.ยศพัทธ์ บุตรแสน ซึ่งเป็นนักเรียนของโรงเรียนทอสี ซึ่งเป็นโรงเรียนวิถีพุทธที่มีชื่อเสียง ซึ่งภาพดังกล่าวถูกต่อกันไปในวงกว้าง

                       ตามหลักฐานข้อมูลและเหตุผลในความเห็นของผู้เขียนสรุปได้ว่า ธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็น อกาลิโก คือไม่ขึ้นกับเวลา เหนือกว่าคำว่าทันสมัย หรือล้าสมัย เพราะกาลเวลาไม่ได้ทำให้คุณค่าและการใช้งานเปลี่ยนไป น่าจะเรียกว่าพ้นสมัยหรือไร้กาลเวลามากกว่า

---

[1] องฺ.เอกาทสก.(ไทย) ๒๐/๕๐๕/๒๑๒-๒๑๘

[2] Keyword (คีย์เวิร์ด) ความหมาย Keyword ในภาษาของเครื่องคอมพิวเตอร์และอินเตอร์เน็ต คือ คำหรือข้อความที่ผู้ใช้อินเตอร์เน็ตพิมพ์ลงไปเพื่อใช้ ในการค้นหาเว็บไซต์ หรือข้อมูลต่างๆ นั่นเอง

[3]พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์  http://www.84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=%A1%D4%E0%C5%CA&detail=on#find6

[4] พระมหาดร.สมชาย ฐานวุฑโฒ มงคลชีวิต ฉบับ”ทางก้าวหน้า” ประเภทของกิเลส  ๒๕๔๗/๓๔๔

[5] วิ.ป.(ไทย) ๘/๑๐๘๔/๓๗๓

[6] ทอฟฟเลอร์, อัลวิน คลื่นลูกที่สาม (Third Wave)  ๒๕๕๑

[7] http://th.wikipedia.org/wiki/มาร์ก_ซักเคอร์เบิร์ก

[8] https://techcrunch.com/2009/10/09/insure-com-sells-for-16-million/

[9] ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา พระเทพดิลก ๒๕๕๑/ ๔๗

[10] ที.ปา.(ไทย)  ๑๑/๔๐๘/ ๒๙๔

[11] https://www.voicetv.co.th/read/44075